Wyścig do głębin. Jak wzrastał poziom szczelności zegarków do nurkowania.

Aut. Mateusz Piechnik

Poziom wodoszczelności był do niedawna uznawany za główny wyznacznik przydatności zegarków typu diver. Począwszy od wczesnych zegarków nurkowych z lat 30. XX w. stopniowo wzraztał, przełamując kolejne granice.

Omega Marine z 1932 r. była pierwszym zegarkiem w historii, który przeszedł planowe testy szczelności, które odbyły się w 1936 r. na głębokości 73 metrów. Niecały rok później w maju 1937 r. świadectwo wodoszczelności dla tego modelu wydał ośrodek w Neuchatel. Przeprowadzono tam kolejne badania. Zegarki poddano ciśnieniu 13,5 Atm. odpowiadającemu zanurzeniu na głębokości 135 metrów.

Zdj. 1. Zegarek Omega Marine. Aut. Kostas @ FullyWound

Przydziałowe zegarki płetwonurków używane podczas II wojny światowej z uwagi na specyfikę działań, nie były testowane na dużych głębokościach. Rolex/Panerai Radiomir stosowany przez włoskich komandosów posiadał WR na poziomie ok. 30 metrów. Wodoszczelność amerykańskich zegarków typu Canteenwatches  produkowanych przez marki Bulova, Elgin i Hamilton określano nawet na 100 metrów, jednak nigdy nie zostało to sprawdzone w warunkach bojowych.

Pierwszy powojenny „nurek”, czyli Blancpain Fifty Fathoms gwarantował szczelność do głębokości 91 metrów, a Rolex Submariner i Zodiac Sea Wolf, które pojawiły się niemal w tym samym czasie, do 100 metrów. Bardzo szybko ta wartość została podwojona. Rozpowszechnienie na początku lat 50. gumowych uszczelek typu o-ring znacznie ułatwiło proces uszczelniania kopert zegarków. Już w  1958 r. Blancpain wprowadził model Aqua Lung nr ref. 2462, w którym deklarowana wodoszczelność wynosiła 1000 stóp, czyli ok. 300 metrów.

Zdj. 2. Blancpain Fifty Fathoms Rotomatic. Aut. @mattsworldwatch

Duże przyśpieszenie w dziedzinie wzrostu wodoszczelności nastąpiło na początku lat 60. Do powszechnego użytku wprowadzono wówczas mieszanki oddechowe na bazie helu, co znacznie zwiększyło możliwości nurków. Producenci zegarków starali się podążać krok w krok za tymi zmianami. Dynamiczny rozwój technologii nurkowania postawił przed branżą zegarmistrzowską również nowe wyzwania. Poza zapewnieniem szczelności na coraz wyższym poziomie, pionierzy tacy jak Seiko, Rolex i Omega musieli zmierzyć się z problemem zabezpieczenia obudowy zegarka przed przenikaniem molekuł helu.

W 1961 r. dumnie brzmiące oznaczenie 300 metrów naniosły na swoich diverach  marki Vulcain i Z.R.C. Rok później jako pierwszy poziom pół kilometra zadeklarował szwajcarski Aquastar z modelem Benthos 500. W 1964 r. kilku producentów wprowadziło konstrukcje, które miały gwarantować bezpieczeństwo zegarka na głębokości do 1000 metrów. O palmę pierwszeństwa walczyły marki Jenny & Cie z zegarkami Caribbean, Sandoz, Aquastar z modelem Benthos I Professional 1000M oraz kilku innych producentów. Zegarki Jenny zbudowane były na podstawie własnej konstrukcji o nazwie Caribbean Triple-safe. Kilku szwajcarskich producentów m.in. wspomniany Sandoz, Nivada i Vetta (oraz japoński Orient) stosowało wysokiej klasy koperty dostarczane przez firmę C.R.S[1]. Z uwagi na charakterystyczny kształt zyskały one obiegową nazwę „Baby Panerai”.

Zdj. 3. Zegarek w kopercie Caribbean Triple-safe. Aut. Piotr Szcześniak

Sama chronologia pierwszego „tysiącmetrowa” jest dość zagmatwana. Pierwsza wzmianka o zegarku o takich parametrach pojawiła się w lipcu 1963 r. w szwajcarskiej gazecie zegarmistrzowskiej i dotyczyła produktu marki Sandoz. Brakowało w niej jednak istotnych informacji m.in. o konstrukcji i testach szczelności. W 1964 r. przed targami w Bazylei pojawiła się prasowa informacja o zegarku Jenny Caribbean 1000m. Większość badaczy ostatecznie przyznaje pierwszeństwo właśnie tej konstrukcji, jednak przy obecnym stanie wiedzy inne tropy nie mogą być całkowicie wykluczone[i]. Wkrótce do tego ekskluzywnego grona dołączyła marka Squale.

Producentem, który absolutnie zdystansował konkurencję, był jednak Rolex. Od początku lat 50. rozwijał eksperymentalny projekt zegarka Deep Sea Special. Była to konstrukcja, która z założenia nigdy nie miała trafić na rynek komercyjny. Była natomiast polem doświadczalnym, a jednocześnie namacalnym dowodem możliwości konstrukcyjnych manufaktury z Genewy.

Zdj. 4. Bardzo sugestywna reklama z zegarkiem Rolex Deep Sea Special

W 1953 r. prof. Auguste Piccard wraz z synem Jacques’em, na pokładzie batyskafu Trieste zszedł na głębokość 3150 metrów w pobliżu włoskiej wyspy Ponza. Do kadłuba pojazdu przymocowano pierwszy egzemplarz zegarka Deep Sea Special. Odporność na ogromne ciśnienie wody zapewniała specjalna konstrukcja z niezwykle wysokim i grubym szkłem. Siedem lat później w 1960 r. Trieste zanurzył się na dno Głębi Chellengera w Rowie Mariańskim na głębokość 10916 metrów. Tym razem członkami załogi byli Jacques Piccard i Amerykanin Don Walsh. Na zewnątrz batyskafu „towarzyszył” im trzeci egzemplarz Deep Sea Special o jeszcze grubszym szkle[ii]. Również ten zegarek przetrwał próbę bez szwanku.

Chociaż ta konstrukcja nie nadawała się do praktycznego użytku, stanowiła „poligon doświadczalny” i w tej roli przyczyniła się do rozwinięcia linii profesjonalnych zegarków nurkowych,  przede wszystkim modelu Sea-Dweller. Rolex powrócił na dno Rowu Mariańskiego w 2012 r. wraz z reżyserem Jamesem Cameronem i specjalnie na tę okazję przygotowanym zegarkiem Deepsea Challenge. Ten niezwykły zegarek mierzy aż 51,4 mm średnicy. Jego wodoszczelność została określona na poziomie 39370 stóp, czyli ok.  12000 metrów. Zastosowano w nim system Triplock i tytanowy dekiel[iii]. Zegarek wrócił nieuszkodzony z dna Głębi Chellengera, gdzie jego szafirowe szkło o grubości 14,3 mm musiało wytrzymać nacisk odpowiadający wadze 12,5 tony.

Zdj. 5. Rolex Deepsea Challenge. Zdj. producenta

Wracając do seryjnie produkowanych zegarków, wydaje się, że osiągnięcie „magicznej” granicy 1000 metrów nieco spowolniło rywalizację. Mimo to, w kolejnych dekadach powoli przesuwano ten poziom. W 1978 r. Rolex wprowadził model Sea-Dweller nr ref. 16660 o wodoszczelności 1220 metrów odpowiadającej głębokości 4000 stóp. Na początku lat 80.  japoński Citizen zaoferował kwarcowy model Professional Diver’s z WR określonym na 1300 metrów[iv].

„Rewolucja kwarcowa” w latach 80. odwróciła uwagę większości producentów od spektakularnych rekordów. Wyraźne przesuniecie granicy szczelności, nastąpiło dopiero w XXI w. W 2008 r. Rolex zaprezentował zegarek Sea-Dweller Deepsea nr ref. 116660 wyposażony w Ring Lock System o wodoszczelności 3900 metrów. Był to wówczas rekord dla seryjnie produkowanych zegarków. Rok później marka CX Swiss Military wprowadziła chronograf o WR na poziomie 20000 stóp, czyli 6000 metrów. Obecnie na rynku działa wielu producentów oferujących divery o wodoszczelności na poziomie kilku tysięcy metrów. Zegarki stosujące technologię olejową, produkowane przez takie marki jak Sinn oraz Bell & Ross, dają teoretycznie nieograniczone możliwości w tym zakresie.

Zdj. 6. Chronograf CX SWISS MILITARY 20000 feet

Powyższy fragment pochodzi z książki „Czas na głębokości – historia i rozwój zegarków do nurkowania”. Książkę można zamówić mailowo pisząc na adres autora: czasnaglebokosci@wp.pl

Źródła:

[1] Manufaktura C.R. Spillmann & Cie. S.A. z La Chaux-de-Fonds specjalizowała się w produkcji kopert. Od lat 20. do 50. współpracowała z markami Rolex i Omegą, dostarczając koperty m.in. do zegarków Oyster i wczesnych ref. Omegi Speedmaster.

[i] Roger Rüegger, Die ersten 1000 Meter, https://diveintowatches.com/articles/die-ersten-1000-meter/ (dostęp 26 kwiecień 2018)

[ii] Rolex Passion, The Rolex Deep Sea Special Story of Piccard & Walsh, http://rolexpassionreport.com/5950/the-rolex-deep-sea-special-first-dss-prototypes-made-between-1953-and-the-final-deepest-dive-of-piccard-and-walsh-in-1960-and-the-later-dss-display/ (dostęp 27 kwiecień 2018)

[iii] Rare Watches, Voyage to the bottom of the sea: Part 2: Rolex Deepsea Challenge, https://deployant.com/rare-watches-voyage-to-the-bottom-of-the-ocean-part-2-rolex-deep-sea-challenger/ (dostęp 27 kwiecień 2018)

[iv] Which Watch Today, Citizen 1300m Professional Divers Watch, http://whichwatchtoday.blogspot.com/2015/02/citizen-1300m-professional-divers-watch.html (dostęp 27 kwiecień 2018)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *