Japońskie divery cześć III – Citizen w latach 60, 70 i 80

Aut. Mateusz Piechnik

Citizen, chociaż od dziesięcioleci jest uznawany za producenta bardzo solidnych i innowacyjnych zegarków, nadal pozostaje nieco w cieniu swojego wielkiego, lokalnego rywala czyli Seiko. Czy jest to uzasadniony stan rzeczy? Proszę ocenić samemu.

Historia tej manufaktury rozpoczęła się w Tokio w roku 1918, kiedy Kamekichi Yakamazi, założył Shokosha Watch Research Institute. Początkowo produkcja obejmowała zegarki kieszonkowe. Już w 1924 r. powstał pierwszy model sygnowany nazwą Citizen. W latach 30. firma rozpoczęła ekspansję na rynki azjatyckie, a pod koniec lat 40. stała się przedsiębiorstwem o międzynarodowym zasięgu. Citizen znany był z innowacyjnych  konstrukcji i poszukiwania nowych rozwiązań. W latach 50. jako pierwsza japońska marka wprowadził zegarek odporny na wstrząsy i naręczny zegarek z alarmem[i].

Zdj. 1. Zegarek Kieszonkowy marki Citizen z lat 20. Zdj. www.vintagecitizenwatches.com

W dziedzinie produkcji zegarków wodoodpornych to właśnie Citizen był pionierem w Japonii. W 1959 r. do sprzedaży trafił model Parawater kal. 920 (2B). Zwrot Parawater był równoznaczny ze stosowanym w Europie określeniem Waterproof. Z czasem określenie Waterproof zaczęło zastępować Parawater, a w latach 70. powszechnie stosowano już termin Water Resistant. Wodoszczelność tego modelu opierała się na odpowiednio zaprojektowanej koronce i zastosowaniu uszczelki o-ring od strony dekla.   W latach 60. Citizen Parawater przeszedł praktyczny test na Morzu Japońskim. Podczas badań nad prądami morskimi  ponad sto egzemplarzy zostało wrzuconych do wody, podczepionych pod specjalne boje. Wszystkie odnalezione zegarki przetrwały tę próbę[ii].

Zdj. 2. Testowanie zegarków Citizen Parawater. Zdj. www.vintagecitizenwatches.com

W latach 60. Citizen wprowadził całą gamę zegarków przeznaczonych do nurkowania o bardzo zróżnicowanych parametrach. Początkowo były to modele o wodoszczelności do 100 metrów skupione głównie w kolekcji Seven Star. Większość z nich posiadała zakręcaną koronkę i dwukierunkowy obrotowy licznik czasu nurkowania. Wszystkie divery produkowane przez Citizena były wyposażone w mechanizmy z naciągiem automatycznym z funkcją kalendarza[1]. Równolegle producent wprowadził zegarki o wodoszczelności 120 oraz 150 metrów[iii].

Zdj. 3. Zegarek nurkowy marki Citizen. Lata 60. Aut. @muramatsu_tokei

W pierwszej połowie lat 60. fabrykę opuścił model Auto Dater Skin Diver kal. 1120 z charakterystycznym pierścieniowym rotorem. Zegarek był produkowany od roku 1962, a jego wodoszczelność wynosiła 200 metrów. Z tego względu to właśnie ten model, a nie jak twierdzi wielu Seiko 62MAS, można uznać za pierwszy zegarek do nurkowania wyprodukowany w Japonii[iv].

Zdj. 4. Citizen Auto Dater Skin Diver kal. 1120. Zdj. www.sweep-hand.org

Najbardziej zaawansowanym diverem tego producenta był w latach 60. model Chrono Master diver nr ref. 4-540263 o wodoszczelności wynoszącej 500 metrów. Produkowano go bardzo krótko od stycznia roku 1969, a mimo to stała się najlepiej rozpoznawalnym  zegarkiem nurkowym marki Citizen z tego okresu. Posiadał masywną stalową kopertę o średnicy 44 mm, jednokierunkowy obrotowy pierścień oraz zakręcaną koronkę. Mechanizm kal. 54. był łożyskowany na 33 kamieniach i odznaczał się wysoką precyzją chodu, potwierdzoną w tym modelu certyfikatem chronometru. W zakresie wzornictwa wyraźnie widać tu inspirację zegarkiem Rolex Submariner, szczegolnie poprzez zastosowanie wskazówki godzinowej typu Mercedes i tzw. Strażników korony. Obecnie jest to bardzo rzadki i poszukiwany na rynku kolekcjonerskim diver.

Zdj. 5. Citizen Chrono Master nr ref. 4-540263. Zdj. Vintagecitizenwatches.com

Popularność zegarków marki Citizen szybko przekroczyła granicę Wysp Japońskich. Firma stała się rozpoznawalna na całym świecie, a jej produkty zdobywały rynek dzięki oferowaniu dobrej  jakości w przystępnej cenie.

W latach 70. i 80. Citizen bardzo aktywnie zaangażował się w rozwój zegarków kwarcowych, szybko stając się jednym z liderów tego segmentu.

Wcześniej, bo już w 1966 r. Citizen wyprodukował zegarek elektromechaniczny z regulatorem balansowym pod nazwą X-8 lub Cosmotron. Pierwszy zegarek kwarcowy tej marki trafił do sprzedaży w roku 1973, chociaż prace nad nim zainicjowano już w latach 60. Od tego czasu Citizen inwestował bardzo mocno w nowe rozwiązania. W 1974 r. rozpoczęto wdrażanie m.in. technologii solarnej i prace nad wyświetlaczami ciekłokrystalicznymi. Również z tego roku pochodzi mechanizm krokowy kal. 8600EX. W 1975 r. powstał Crystron Mega Quartz kal. 8650, który był jednym z najdokładniejszych ogólnodostępnych zegarków na świecie. Rok 1978 to debiut modelu Quartz Digi-Ana kal. 8900, który oferował cyfrowe i analogowe wskazanie czasu[v].

Zdj. 6. Citizen Digi-Ana Quartz.

Nowe rozwiązania znalazły także zastosowanie w zegarkach do nurkowania, które były ważnym działem produkcji marki z Tokio. W latach 70. mechanizmy kwarcowe zaczęły być montowane w istniejących konstrukcjach. Najbardziej zaawansowanym modelem był wówczas Citizen Crystron WR600m kal. 8620A[vi]. Został wprowadzony do sprzedaży ok. 1977 r. Był to pełnoprawny diver wyposażony we wszystkie niezbędne dla konstrukcji tego typu elementy. Zegarek posiadał jednokierunkowy obrotowy pierścień, zabezpieczenie koronki w postaci Crown Guards oraz gumowy pasek. Co ciekawe w tamtym czasie kosztował prawie dwa razy więcej niż model z automatycznym naciągiem o zbliżonych parametrach[2].

Zdj. 7. Citizen Crystron. Aut. Petew

Jednocześnie Citizen rozwijał produkcję profesjonalnych zegarków nurkowych spełniających wymagania nurkowania nasyconego.

Najbardziej zaawansowany z tej serii był model Professional Diver’s 1300m nr ref. 1251-215249 oferowany od 1982 r. Wodoszczelność na poziomie 1300 metrów była w tamtym czasie rekordowa dla ogólnodostępnych zegarków. Jego kopertę wykonano z antymagnetycznego, lekkiego i odpornego na uszkodzenia tytanu. Konstrukcja obudowy i użyte komponenty zapewniały odporność na przenikanie cząsteczek gazów z mieszanek oddechowych. Obrotowy pierścień miał funkcję blokady, którą zwalniało się poprzez jego wciśnięcie. Przydatny dodatek stanowiła zminiaturyzowana tabela limitów bezdekompresyjnych naniesiona na zapięciu paska.

Był to specjalistyczny sprzęt przeznaczony dla wąskiej grupy odbiorców, co przekładało się na jego cenę. W katalogu z 1990 r. Citizen Professional Diver’s 1300m kosztował 172000 jenów[vii].

Zdj. 8. Model z serii Professional Diver’s. Zdj. Keepthetime

Prawdopodobnie właśnie z uwagi na wysoką cenę ok. 1984 r. ukazała się tańsza wersja zegarka również w tytanowej kopercie o WR na poziomie 800 metrów. Produkowana była także podstawowa wersja o wodoszczelności określonej na 300 metrów. Wszystkie modele z serii Professional Diver’s były to typowe zegarki „narzędziowe” przeznaczone dla zawodowców do ciężkiej pracy pod wodą.

Citizen przekroczył kolejną granicę w roku 1986, wprowadzając model Aqualand nr ref. C0023 Promaster. Był to pierwszy zegarek wyposażony w elektroniczny głębokościomierz z odczytem na wyświetlaczu cyfrowym. Niecały rok wcześniej w listopadzie 1985 r. producent złożył wniosek patentowy (pat. nr 4611923) na zegarek elektroniczny z głębokościomierzem, obwodem czasowym, wyświetlaczem oraz czujnikiem ciśnienia wody. Umieszczony po lewej stronie koperty czujnik rejestrował głębokość w zakresie od 0 do 80 metrów. Było to rozwiązanie bardzo nowoczesne w porównaniu do zegarków z głębokościomierzem z lat 60. i 70. które stosowały rurkę Bourdona [3].

Aqualand był zegarkiem w typie ana-digi (analogowo-cyfrowym), w którym czas wskazywany był tradycyjnie za pomocą wskazówek, a głębokość zanurzenia wyświetlana była na niewielkim ekranie LCD. Zegarek podawał również informacje o czasie nurkowania i prędkości wynurzania, miał funkcję stopera oraz alarmu głębokości[viii]. Dodatkowo wyposażono go w klasyczny obrotowy pierścień czasu zanurzenia. Jego wodoszczelność została określona na 200 metrów.

Zdj. 9. Reklama zegarka Citizen Aqualand zapowiadająca jego premierę w styczniu 1986 r.

Aqualand był bardzo popularny na przełomie lat 80. i 90. Oferował całą gamę przydatnych funkcji, a jednocześnie był bardzo wytrzymały i zachował dobry stosunek jakości do ceny. Tym zegarkiem Citizen ugruntował swoją pozycję jako producenta doskonałych diverów. Koncepcja Aqualanda była już zbliżona do wielofunkcyjnych urządzeń, które wchodziły wówczas do użytku pod ogólną nazwą komputerów nurkowych.

[1] Citizen produkował własne mechanizmy z automatycznym naciągiem od 1958 r.

[2] Dane z katalogu producenta z 1977 r.

[3] Nazwa pochodzi od nazwiska francuskiego inżyniera Eugèna Bourdona, który opatentował wskaźnik w formie rurki ciśnieniowej we Francji w 1849 r.

[i] Carina Friedrich, The History of Citizen Watch Company: Discover the Rise of Citizen Watches, https://www.watchtime.com/downloads/history-citizen-watch-company-discover-rise-citizen-watches/ (dostęp 25 maj 2018)

[ii] Vintage Citizen Watches, https://vintagecitizenwatches.com/tag/citizen-21-jewels/ (dostęp 25 maj 2018)

[iii] Sweephand’s Vintage Citizen Watch Blog, Citizen’s Vintage Mechanical Divers, 1962 to 1980, https://sweep-hand.org/citizens-vintage-divers-1962-to-1980/ (dostęp 26 maj 2018)

[iv] Sweephand’s Vintage Citizen Watch Blog, Citizen’s Vintage 200m Diver – the 21 jewel ‘Skin Diver’ https://sweep-hand.org/2013/03/31/citizens-vintage-200m-diver-the-21-jewel-skin-diver/ (dostęp 26 maj 2018)

[v] Forum WUS, A Brief History Of The Citizen Watch Company, https://forums.watchuseek.com/f281/brief-history-citizen-watch-company-174025.html (dostęp 25 czerwiec 2018)

[vi] Vintage Citizen Watches, https://vintagecitizenwatches.com/diving/ (dostęp 25 czerwiec 2018)

[vii] Which Watch Today, Citizen 1300m Professional Divers Watch , http://whichwatchtoday.blogspot.com/2015/02/citizen-1300m-professional-divers-watch.html (dostęp 26 czerwiec 2018)

[viii] Ilias Giannopoulos, Citizen Aqualand Promaster, The Blue Collar Dive Watch from Japan, https://monochrome-watches.com/citizen-aqualand-promaster-the-blue-collar-dive-watch-from-japan-review/ (dostęp 27 czerwiec 2018)

2 myśli nt. „Japońskie divery cześć III – Citizen w latach 60, 70 i 80

  1. Adam Piskorz

    Bardzo ciekawy artykuł. O ile mi wiadomo, w latach 60-tych Citizen, pragnąc dogonić Seiko w wyścigu o ekspansję na rynku zegarkow kwarcowych, dokonywal procesu odwrotnej inżynierii. Tak byłi m.in. z konstrukcją Seiko Astron i z uwagi na ten proceder, zdaje się, że nie ma łatwego dostępu do serwisówek wczesnych kwarców Citizena. Ciekawe, czy opisywane modele diverów są wyłącznym wynikiem prac inżynierów Citizena.

    Odpowiedz
    1. mateusz Autor wpisu

      Bardzo ciekawa uwaga. Co do „samodzielności” pracy inżynierów Citizena należy zachować umiarkowany sceptycyzm. Producencie zegarków „podglądali się” systematycznie praktycznie od XIX wieku. Lata 50-70 wieku XX to apogeum tego procederu. Każdy od każdego nieco zaczerpnął, czymś się zainspirował, coś skopiował, widać to dobrze właśnie w modelu Chrono Master. Mimo to Citizen stworzył dość unikalna i rozpoznawalna grupę zegarków nurkowych wyposażonych we własne manufakturowe mechanizmy.

      Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *