Czechosłowackie divery marki Prim/Elton[1]

Aut. Mateusz Piechnik

Początki przemysłowej produkcji zegarków w Czechosłowacji to rok 1946, kiedy powstała państwowa spółka Chronotechna w Libercu. W 1948 r. uruchomiono zakład z siedzibą w Šternberku, a następnie zależną od Chronotechny fabrykę Elton w Nowym Mieście nad Metują. Pierwsze zegarki naręczne powstały w latach 50. na bazie francuskich mechanizmów Lip kal. R25. W 1956 r. zarejestrowana została marka Prim, a produkcja seryjna ruszyła rok później[i]. W niedługim czasie udało się osiągnąć liczbę na poziomie ok. pół miliona wytworzonych zegarków rocznie.

Prim oferował również budziki i zegary ścienne. Wkrótce opracowano i wdrożono produkcję własnych mechanizmów z naciągiem manualnym. Po zmianach ustrojowych i prywatyzacji zegarki pod marką Prim są nadal produkowane w Czechach przez dwa niezależne podmioty, mianowicie fabrykę Elton z siedzibą w Nowym Mieście nad Metują i firmę MPM-Quality[2].

Zdj. 1. Fragment starego folderu reklamowego.

Prim Orlik kal. 50 – 1965 r.

Pierwszym zegarkiem nurkowym wyprodukowanym w Czechosłowacji był Prim Orlik z mechanizmem manualnym kal. 50. Zegarek powstał na zlecenie czechosłowackiego Ministerstwa Obrony Narodowej, na potrzeby wojskowych jednostek specjalnych. Zamówienie opiewało na 300 sztuk[3]. Określało również kryteria dla tego typu sprzętu tj:

– mechanizm musiał być odporny na wstrząsy i uderzenia

– konstrukcja powinna być wodoszczelna co najmniej do poziomu 5 Atm

– wskazówki, indeksy oraz oznaczenia na obrotowym pierścieniu miały być czytelne w każdych warunkach (zastosowano farbę radową)

– zegarek nie mógł wytwarzać refleksów świetlnych

Zdj. 2. Prim Orlik. Źródło: http://www.antik-hodinky.cz

Orliki były gotowe w 1965 r. Obudowa wraz z obrotowym pierścieniem, koronką oraz deklem wykonana została ze specjalnej piaskowanej stali nierdzewnej o nazwie Phonix MAZ. Każdy egzemplarz posiadał numerowany dekiel, gdzie pierwsze dwie cyfry oznaczały rok produkcji, a trzy kolejne numer seryjny zegarka. W zegarku zastosowano szkło akrylowe o grubości 2,7 mm oraz uszczelnianą koronkę. Dekiel chroniła przed wodą gumowa uszczelka. Mechanizm był osadzony w kopercie przy pomocy silikonowego pierścienia, co zwiększało odporność na uderzenia.

Wodoszczelność Orlika określono na 60 metrów. Zegarek wyposażono w silikonowy pasek z dodatkowym elementem przedłużającym, który pozwalał zakładać  go bezpośrednio na skafander nurka.

Zdj. 3. Czechosłowacki nurek z głębokościomierzem i zegarkiem Orlik na nadgarstku.

Na pierwszy rzut oka ten projekt bardzo przypomina Omege Seamaster 300 nr ref. i widać, że jego konstruktorzy korzystali z pracy Szwajcarów. Jednak mechanizm z dolną sekundą oraz charakterystyczne wskazówki Prima sprawiają, że Orlik ma swój własny, niepowtarzalny charakter. Już w XXI w. w fabryce w Nowym Mieście nad Metują powstała reedycja tego modelu. Oryginalne zegarki z lat 60. cieszą się natomiast coraz większym zainteresowaniem nie tylko wśród czeskich kolekcjonerów.

Elton Sport/Prim Sport I – 1968-1993[4]

Na przełomie 1968 i 1969 r. wyprodukowany został Elton Sport kal. 68, który również trafił na wyposażenie czechosłowackiej armii. W stosunku do wersji cywilnej, czyli zegarków Prim Sport I, miał podwyższoną wodoszczelność (z 4 do 6 Atm) i metalowy, w miejsce akrylowego,  insert pierścienia.

Znacznie bardziej popularna była cywilna wersja tego samego zegarka, czyli wspomniany wyżej Prim Sport I. Ten klasycznie zaprojektowany zegarek nurkowy w okrągłej kopercie o średnicy 36 mm, produkowany był przez 24 lata, aż do roku 1993. Powstało do najmniej kilkanaście różnych wersji, różniących się kolorem tarczy i zabarwieniem insertu.

Zdj. 4. Prim Sport pierwszej generacji. Źródło: https://sg.carousell.com

W 2007 r. oba zegarki doczekały się swoich „odświeżonych” następców w większych stalowych kopertach, ale nadal wyposażonych w manualny mechanizm kal. 68.

Prim Sport II – 1969-1993

Również w 1969 r. nad Metują wdrożono produkcje linii Sport II kal. 68 w bardziej eliptycznej kopercie. Poza formą obudowy, zegarki z tej serii odróżniał kształt wskazówek i indeksów. Nie zmieniła się natomiast wodoszczelność, określona na 40 metrów. Właśnie te zegarki zapisały się w historii polskiej wojskowości. W 1976 r. partia czechosłowackich Primów Sport trafiła na wyposażenie Polskiej Marynarki Wojennej.

Zdj. 5. Duże zróżnicowanie kolorystyczne modeli Sport II. Aut. Grzegorz Magdoń.

Około 1978 r. w linii Sport II zaczęto również montować mechanizm z naciągiem automatycznym kal. 96. Pod koniec lat 80. i na początku lat 90. nastąpiło znaczne zróżnicowanie zegarków nurkowych produkowanych pod nazwą Prim, zarówno w zakresie oferowanych modeli, jak i stosowanych mechanizmów. W latach 80. po raz pierwszy zastosowano mechanizm kwarcowy kal. 200/210. Dekadę później w użyciu był również manualny kal. 64, japońska Miyota, a nawet mechanizmy produkcji chińskiej.

W nowym stuleciu producent z Nowego Miasta nad Metują konsekwentnie odbudowuje swoją renomę i bardzo chętnie szuka inspiracji we własnej bogatej historii.

 

[1] Opracowanie w dużej części opiera się na pracy słowackiego kolekcjonera zegarków marki Prim, Petera Ferdinandy, Potápačské hodinky vyrábané v Československu od roku  1965

[2] Obie firmy od lat prowadzą spór o prawa do marki Prim.

[3] Różne źródła podaja liczbę od 300 do 600 wyprodukowanych egzemplarzy.

[4] Numerowanie poszczególnych serii jako Sport I lub Sport II zostało wprowadzone przez kolekcjonerów zegarków tej marki, dla odróżnienia modeli w innych typach kopert.

[i] Prim, https://prim-hodinky.cz/pl/historia/ (dostęp 9 lipiec 2018)

3 myśli nt. „Czechosłowackie divery marki Prim/Elton[1]

  1. Cieszę się

    Cieszę się, że dokumenty o zegarkach Prim Sport, które przekazałem Mateuszowi Piechnikowi, poszerzą wiedzę polskich kolekcjonerów zegarków nurkowych
    Peter Ferdinandy

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *